Rabbani İmam

Tarih: 14:35, 2/8/2009 Kategori: Nureddin yildiz hoca efendi

Hicrî Onuncu ve On Birinci Asırda Hindistan ve İslam

Hindistan, hicretin ilk asırlarında İslam’la tanıştı. Kökleşme ve devletleşme süreci ise birkaç asır sonra oldu. Gerek güneydeki deniz engeli ve gerekse kuzeydeki ulaşım zorluğu, Hindistan’ın İslamî gelişmede erken meyve vermesinin engelleri arasında zikredilebilir. Gecikmişliğine rağmen İslam Hindistan’da derin kökler salarak gelişti. Halka mal oldu, devletleşti.

Dokuzuncu asra gelindiğinde, Müslümanların Hindistan’daki durumu hakkında şu söylenebilir:

Kalabalık bir nüfus Müslüman olduğunu söylüyordu. Ancak bu kalabalık kitle, felsefenin derin izleri bulunan bir yer olan Hindistan’daki felsefi akımlardan ciddi bir şekilde etkilenmişti. Etkilenmenin en belirgin işaretleri de tasavvufun üzerinde görülüyordu. İslam ilim merkezlerinden coğrafya olarak uzak olmasının da olumsuz etkisiyle, felsefenin etkisi dinin en temel esasları hakkında batıl, hatta sapık düşüncelerin İslam adına benimsenir hale gelmesine sebep olmuştur. Adının Müslüman olduğunu söyleyen ve toplumda önemli noktalarda duran insanların, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin nübüvvetinin geçtiğini söylemeye cesaret edebildiğini düşünmek bile vehametin ürkütücülüğünü anlamaya yardım edecektir.

‘Evliya’ olarak adlandırılan bazı insanların makamının enbiyadan daha üstün olduğunu söyleyebiliyor olmaları, inkırazın boyutunu göstermesi açısından yeterli olacaktır.

Hindistan Müslümanlarının, diğer beşeri din mensupları ve etnik farklılıklar nedeniyle yaşadığı sıkıntıların yanında özellikle hicri dokuzuncu ve onuncu asrın, bir süreye kadar da on birinci asrın en önemli iki sorunu olarak Ekber Şah olayını ve tasavvufun İslam akidesini tahrip ve tahrif etme sürecini sayabiliriz. İslam’ın geleceği ve vahyin berraklığının korunması penceresinden bakıldığında bu iki sorun, dışarıdan cephe açıp, İslam’ı imha etmek isteyen ‘yabancı’ güçlerden daha büyük tehlike oluşturmuştur denebilir. Özellikle Ekber Şah’ın oluşturduğu sorun, devlet gücüyle yürütülen ve âlim kisvelileri etrafına toplamış bir fitne olduğu için, söndürülmesi zor bir ateş gibi duruyordu.

Tasavvuf kaynaklı fitne de hafife alınacak türden değildi. Peygamberlik kavramına varıncaya kadar, İslam’ı İslam yapan ne kadar farklılık varsa, onlarla oynanmak isteniyordu. Ne yazık ki, adeta terk edilmiş bir köy gibi buldukları Hindistan’da istediklerini elde etmeye de muvaffak oluyorlardı.

Bazı âlimler ve himmet sahipleri gidişata engel olmak maksadıyla girişimler yaptılar. Muvaffak olamadıkları gibi bedeli ağır sonuçların oluşmasına da neden oldular. Tasavvuf erbabının, etkin konumuna karşı çıkışla, ordusu güçlü bir devletin desteklediği fikrî bir akıma karşı çıkış arasında çok fark yoktu. Birinin ortaya çıkması ve devlet destekli fitneyle, ‘maneviyat-ruhaniyet’ destekli fitneyi aynı anda söndürecek, hassas bir çalışmayı yapması tek çareydi. Devlet erkânı ile -onların heva ve heveslerine kapılmadan- ilişki kurmayı becerebilen, tasavvuftan gelmiş biri, aranan şahsiyetin ana karakteri olmalıydı.

Allah Teâlâ, yanan bu büyük ateşi söndürmesi için, yine Hindistan menşeli olan İmam Serhendî’yi seçti. Asıl adı Ahmed olan İmam Serhendi, Ömer bin Hattab radıyallahu anhın soyundandır. Daha sonraları Müslümanlar arasında İmam Rabbanî unvanıyla meşhur olmuştur. Miladî 1564 yılında doğmuş ve 1624 yılında vefat etmiştir.

Özelde Hindistan Müslümanlarına, genelde de bütün Müslümanlara sağladığı yararları açısından bilhassa, tasavvuf çevrelerinde ‘İkinci Bin Yılın Müceddidi’ olarak anılan, İmam Rabbanî, benzer sorunları farklı tarzlarda yaşayan bütün zamanların dava adamları için mükemmel bir örnektir. Allah ondan razı olsun.

Rabbanî:

Kendini Rabbine adamış, her işinde Allah rızasını öne çıkaran, dinine hizmet eden kişi anlamında kullanılan bir deyimdir.


İmam Rabbanî Döneminde İslam Toprakları

Hicretin onuncu ve on birinci asrı, İslam topraklarında yönetimi Osmanlı’nın temsil ettiği asırlardır. Osmanlı bir yandan, Mısır’daki Memlûkî idaresine son verirken bir yandan da Avrupa’da etkin güç halini aldı. Bilhassa Yavuz Selim’le beraber Halifelik payesinin Osmanlı’ya geçmiş olması, Osmanlı’nın dünya Müslümanları nezdindeki konumunu güçlendirdi. Bu dönem için, önceki asırlara göre bir siyasi istikrardan da söz etmek mümkündür.

Osmanlı Devleti, dış âleme karşı İslam’ı, iç âleme karşı da Sünniliği ve Hanefi mezhebini temsil ediyordu. Bu noktada Hindistan Müslümanları ile önemli bir bağ kurulmuş oluyordu. Hindistan Müslümanlarının yaygın mezhebi de Sünnilik ve Hanefilikti.

Osmanlı’nın en yakın iç komşusu Safevilerdi. Safeviliğin de güçlü olduğu dönemler onuncu ve on birinci asırlar olmuştur. Osmanlı’yı uğraştıracak savaşlara neden olup, Irak’ta bazı bölgeleri işgal ettiler. Şiiliğin ikinci bir güç olarak baş göstermesi de ayrı bir sorun olarak Osmanlı’yı meşgul ettiği gibi, Hindistan üzerindeki etkisi de göz ardı edilecek oranda değildi.

Türkistan ve Afganistan da o dönemin önemli coğrafyaları arasında zikredilebilir. Özellikle, İmam Rabbani’nin ilgi alanını oluşturan tasavvufun ve Nakşibendi ekolünün önemli bir merkezi olarak Türkistan bölgesi, siyasi yapısı itibarıyla Afganistan incelenmesi gereken olayların cereyan ettiği yerlerdir.

İslam topraklarında o dönemde yabancı yöneticiler yoktu. Müslümanların kendi içinden çıkan yöneticiler, yönetim merkezlerinde oturuyordu. Yöneticilerin önemli bir bölümü de, halkın imanıyla hatta tasavvufuyla paralel görüntü vermeye dikkat ediyorlardı. Bu kuraldan istisna edilebilecek sadece Ekber Şah’tır.



Neyi başardı?

Sorun, büyük oranda tasavvuftan kaynaklandığı halde, bid’at ve hurafelerle, batıl itikadlarla yaptığı mücadelede, batıl kavramları izale ederken tasavvufu ilk haline çevirmeyi başarmıştır. Böylece başarılan şey iki hanelidir: Birinci hanede tasavvufun aslının veya çıkış maksadının ihyası vardır. İkinci hanede de, İslam’la ilgisi olmayan yanlışların atılması vardır.


Onuncu Asırda Tasavvuf


Tasavvufun yaygın hale gelmesi daha önceki asırlarda olmuştur. Onuncu asırda ise, tasavvuf bilhassa Hindistan’da kollara ayrılmış, felsefeden ağır bir şekilde etkilenmiş, İslam’a ait hüviyetinden tavizler vermiştir. En hassas akide konularında çatlaklar tasavvufa mal edilmiş, bid’atlerin üretim merkezi haline gelmişlerdir. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin peygamberliğinin bittiğini söylemeye cüret edebilecek tasavvuf erbabından bile söz etmenin mümkün olduğunu ifade edebiliriz. Adeta Hindistan, dinde bid’at üretme merkezi halini almıştı.

Bu bid’at hareketlerinin, İslam toplumunun, ilim ve ilmin gereklerinden kopmasına neden olduğu gibi, yöneticilerin emellerine alet olmaları bakımından ümmetin geleceğiyle de oynadıkları ne yazık ki inkâr edilemez gerçeklerdir. Dinin içinde din çıkardılar. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin izinden gitmek için çıktıkları yolda onun hadislerini, sünnetini yok saydılar. Toplumun emelleriyle oynayan mehdilik hareketleri ihdas ettiler. Zühd iddialarının içini servetle doldurdular. Yöresel geleneklere, örflere dini kisve giydirdiler. Dış kıyafetler, görüntüler kalplerdeki akideden önemli tutuldu.

İmam Rabbani’nin kaleminden dökülenlere bakılırsa, o dönemdeki Hindularla, İslam adına ortaya çıkmış olan tasavvuf erbabı arasında fazla bir fark yok gibidir.

Şüphesiz, gerek tasavvufta ve gerekse diğer tenkit edilen hususlarda, yaranın büyüyüp, kangren halini almasında, sözüyle özü bir, ciddi, istikrarlı davranan bir önderin eksikliği çok dikkat çekmektedir. Hakkın sesini gür tutamayan hak ehli, batılın sesini yükseltenlerin yanında ezik kalmakta, kendileriyle beraber hak sesin ezilmesine neden olmaktadırlar. Nitekim aynı topraklarda, aynı şartlarda İmam Rabbani, tek başına tarihin seyrini değiştirmeyi, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin sünnetini ihya etmeyi becermiştir. Bu nedenle onun kişiliğindeki himmet büyüklüğünün, büyük sabır örneğinin, sözle beraber amel görüntüsünün iyi tahlil edilmesinde yarar vardır. İmam Serhendi, bir kişinin neler yapabileceğinin, olmaz diye bir şeyin olmadığının en canlı örneğidir. Tasavvufun içinden biri olarak başardığı şey, bozuğu tamir etmenin, yeniden yapmaktan zor olduğunu bilenler için daha iyi takdir edilecek bir durumdur.



Bir başka husus:

İmam Serhendî rahmetullahi aleyh, kendisi pek çok sıkıntılara, hapis hayatına katlanmış; ama yaptığı değişiklikler ve inkılâplar yüzünden kan akmasına neden olmamıştır. Büyük bir değişim ve ıslah, neredeyse sıfır maliyetle gerçekleşmiştir. Aynı dönemde, benzer çalışmaları yapmak isteyen başkalarının maliyeti pek çok can olarak ortaya çıkmıştı.

İmam Serhendî, harcarken ümmetin evladını değil, kendi mesaisini ve bedenini harcamıştır.

Tasavvuf, sahabe asrına ait bir kavram değildir. İslam ilimlerine kavram olarak ikinci asırdan sonra girmiştir. Bir müessese olarak da İslam’a ait olduğu söylenemez. Ancak içeriği ve işlevi İslam’ın özüdür. Daha iyi bir Müslümanlık, daha takva bir hayat yaşama, zühd sahibi olma, dünyaya tenezzülsüzlük gibi sahabe hayatının temel karakterlerini yaşama ve yaşatma faaliyeti olarak adlandırılabilir.

Tasavvufun ilk önderleri bu maksatla yola çıktılar. Fudayl bin İyad, Hasan Basri, Abdülkadir Ceylanî gibi zühdü ve takvası müsellem isimler, en önde gelen tasavvuf erbabıdır. Bu isimlerin her biri, Şeriat eksenli düşünen insanlardır.

Tasavvuf anlayışına bağlı olarak gelişen ekollerin her birine de Tarikat adı verilmektedir. Yani tasavvuf, genel bir adlandırma, tarikat ise ayrıntılı adlandırmadır.

Tasavvufun, ilk ortaya çıkışı, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin sünnetini ihya etmek, ashabı kiramı örneklendirmek üzerine kurulu iken, gelişen asırlarda tasavvuf, ciddi bir şekilde, yabancı anlayışların İslam’a sızdığı menfez halini aldı. Bid’at ve hurafeler, değil İslam’da, beşeri bir anlayışta bile kabul görmeyecek batıl düşünceler için münbit bir alan halini aldı. Bu nedenle de İslam âlimlerinin bir bölümü, tasavvufu, savaşılması gereken bir düşman gibi gördüler. Tasavvuf erbabı da onları dışladı.

Tasavvuf hakkında dengeli bir düşünce ise bu olmamalıdır. Daha mutedil bir çizgide durulması halinde tasavvufun cephelerden bir cephe olmadığı, kalite merkezi olduğu görülecektir. Buna göre:

a- Tasavvuf ve tarikatlar, İslam’ın ana iskeletinden bir parça gibi görülmemelidir. Mesela, haccetmekle, tasavvufa iltihak etmek aynı tutulmamalıdır. Ama hacda daha efdali yakalama gayreti, tasavvufun eseri olarak görülebilir. Tasavvuf, sahabe döneminde olmayan imkânlar ve olayların gelişmesi üzerine, ihtiyaca binaen gelişmiş olabilir; bu gelişmenin dışlanması gerekmez. Kur’an ve Hadislerin istediği Müslümanlık bellidir. Bu isteği karşılayanın adının ne olduğu önemli değildir.

b- Tasavvufun kendisi gibi, erbabının yeri de çizgilerin üstüne çıkmamalıdır. Hangi tasavvuf büyüğü olursa olsun, asla Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemden önde değildir. Asla sahabeden birinin bir çizgi üstünde değildir. Asla sözü, ayet hadis gibi değildir. Rüyası hüccet değildir. Tükürüğü mübarek değildir. Kitabı mukaddes değildir.

c- Sünneti küçümseyen, aklı vahiyden üstün tutan, ümmetin selefini tahkir eden bir anlayışın adı tasavvuf da olsa batıldır.

d- Dünya nimetlerinde zühdü esas almayan şirketleşmiş tarikat ve tasavvuf, kuruluş maksadının sürdürüldüğü iddia edilebilir bir tasavvuf değildir.

e- Yönetimlerin günübirlik amaçlarına alet olan bir tasavvuf da benimsenemez.

f- Allah’a daveti, ibadette ihsanı, muamelatta zühdü esas alan, ilimden kopmayan, ayet ve hadisleri yaşam tarzı olarak gören tasavvuf, tasavvuftur. İmam Rabbani’nin çıkışı ve yaptığı çalışması incelendiğinde, iki tasavvuf arasındaki fark açık bir şekilde anlaşılacaktır.


Hindistan Ayrıcalığı

İmam Rabbanî üzerine en iyi çalışmalardan birini yapan, Hindistanlı İslam büyüğü Ebulhasen En-Nedvî rahmetullahi aleyh, Ricalü’lfikri ve’d-Daveti fi’l-İslam isimli kitabının ‘İmam Serhendi’ bölümünde ( 55. Sayfa) söz konusu fitnenin neden Hindistan’da geliştiği hakkında şu tespitleri yapmaktadır:

1- Hindistan’ın İslamî merkezler olan Hicaz, Mısır ve Şam’a uzak olması,

2- İslam’ın Hindistan’a İran ve Türkistan bağlantısıyla ulaşması,

3- Arapça’nın yaygın olmaması,

4- Bid’atle sünneti ayırt etmek için gereken sünnet ve hadis bilgisinin yeteri kadar yayılmamış olması.

5- Hacca gitme imkânlarının sınırlı ve zor olması.

6- Müslüman azınlığın, farklı bölgelere dağılmış vaziyette olması.


1001 Fitnesi

Hicretin üzerinden bin yıl geçip, ikinci bin yılın başlamasını abartıp, üzerine yeni bir dine kayış fitnesi çıkaranlar oldu. Fitne, önceleri önemsenmedi. Kısa bir zaman sonra ise önü alınamaz oldu. İslam’dan sonra yeniden cahiliyeye dönüş yapılmak isteniyordu. Bin yılda tükenmiş bir İslam anlayışı fitnesi de İmam Rabbani’yi bekleyen sorunlardandır.

Ekber Şah Fitnesi

Ekber Şah, Moğol hükümdarlarından biridir. Hindistan’ın başına geldiğinde Müslüman biriydi. Herkes gibi inanıyor, ibadet ediyordu. Ortam da Müslüman olmayı gerektiren bir ortamdı. Tasavvufun abartmalarından etkilendi ve akidesini değiştirdi. Yönetiminin ikinci döneminde, İslam’dan nefret ettiğini ve ‘İlahî Din’ adıyla yeni bir din geliştirdiğini ilan etti. Etrafındaki yardakçı âlim ve şeyh kılıklı tipler de onu şişirdiler. Bu şişirme Ekber Şah’ın, çağının Firavun’u olmasına kadar uzadı. Onu ilah gibi algılamaya başladılar. Dinlerin birleştirilip, bir tek dinin çıkarılması gerektiğini söyleyenler onun etrafında kümelendi.
Ekber Şah’ın danışmanları ve din adamı olarak maaşa bağladığı insanlar onu şerre yönlendirdiler. Onun önünde, asla kavrayamayacağı ilmi meseleler tartıştılar. Onun da zevkini tatmin eden sözler ortaya çıkınca ayağı yerden kesildi.
Şeyh Mübarek Nagorî ismiyle meşhur olan hurafecilerden biri bir genelge hazırladı. Bu genelgeye göre Ekber Şah, Allah katında müctehidlerden daha saygın, Müminlerin emiri, Allah’ın gölgesi, insanların en adili ve en akıllısı, müctehidlerin ictihadlarından dilediğini seçmeye yetkili, verdiği kararı kesinlikle uyulması gereken nihai hüküm olarak görülen biriydi.
Bu genelge, Ekber Şah’ın emriyle, âlimlere imzalatıldı
Bir ümmi, en büyük âlim haline getirildi.
Ekber Şah da yeni bir din uydurma hakkını kendisinde gördü. İnsanlar yeni dine girmeye zorlandılar. Yeni dine girmek için de: ‘Lâilaheillellah. Ekber Halifetullah.’ sözünün söylenmesi istendi.
Bu uydurma dinde, ateşe tapınmak, güneşe tapınmak, kumar gibi haramlar serbestti. Zekât kaldırıldı. Domuz eti helal sayıldı. Mucizelerin gerçekleşmediği iddia edildi. Efendimizin nübüvveti yok sayıldı.
İmam Rabbani’yi bekleyen fesadın bir boyutu da buydu.


Ömer bin Hattab’ın Torunu

İmam Serhendî, Ömer bin Hattab radıyallahu anhın 21. torunudur. Ömer’in şiddetine çok ihtiyaç duyulan bir zamanda Allah Teâlâ, onun torunlarından birini, ıslahat için gönderdi. Takva bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Küçük yaşta Kur’an’ı ezberledi. On yedi yaşında Fıkıh, Hadis, Tefsir konularında icazet aldı. Yine genç yaşta tasavvufun derinliklerine daldı. Büyük şahsiyetlerin dizinin dibine oturdu.

Sadece tekkesinde oturup nasihat etmekle yetinmedi. Yetiştirdiği talebelerini, büyük merkezlere göndererek, hizmet etmelerini sağladı. Kısa zamanda, diktiği fidanlardan meyve devşirdi. Hindistan’da adının duyulmadığı yer neredeyse kalmadı. Bid’at ve hurafeler üzerine kurulmuş saltanatlarının sarsılacağını görenler onu bertaraf etmenin yolunu aradılar.

Komplolar sonucunda hapis hayatı gördü. Hapishaneyi medreseye çevirdi. Oradaki insanlardan Allah dostları yetiştirdi.

Sultanın huzurunda eğilerek selam vermeye karşı çıktığı için, Kovalyar Kalesinde mecburi ikamete tabi tutuldu. Gerek hapishane ve gerekse zorunlu ikamet dönemini o, Yusuf aleyhisselamın sünnetini ihya etmek gibi algıladı. Mir Muhammed Numan’a oradan yazdığı bir mektubunda, kendi haleti ruhiyesini şu şekilde anlatıyor:

‘Eğer hapishanede ilahi feyizler ve ihsanlar imdadıma yetişmeseydi kendimden ümidi kesecek ve karamsarlığa kapılacaktım. Beni bela içinde afiyete kavuşturan, eziyet içinde bana ikramda bulunan, zorluk sırasında benden ihsanını esirgemeyen, sevinç ve üzüntü hallerinde beni kendisine şükretmeye muvaffak kılan Allah’a hamd olsun. Beni peygamberlerin ve velilerin takipçisi, âlim ve salih kimselerin düşkünü kılan Allah’a bir kez daha hamd olsun.’ Mektubat, 3/5

Yine hapishane ortamında nasıl bir fikriyat taşıdığını göstermesi bakımından, oğlu Muhammed Masum’a yazdığı mektubu, üzerinde tefekkür edilmeye değer niteliktedir. Bir baba-oğul ilişkisinin duygusallık boyutunu, hapishanedeki sıkıntıların, ne zaman sona ereceği belli olmayan müphem bir cezanın ezikliğini, samimi bir Mümini, asıl davasından alıkoymadan yoluna nasıl devam ettiğini bu mektupta görebiliriz.

‘Sevinç ve üzüntü, kolaylık ve zorluk, bolluk ve darlık, rahmet ve zahmet, rahatlık ve sıkıntı, bela ve ikram hallerinde her daim âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun. Hiçbir nebinin çekmediği eziyeti çeken, hiçbir resulün imtihan edilmediği belalarla imtihan edilen Peygamberimize salât ve selam olsun. Nitekim o bu sebeple âlemlere rahmet olmuş ve öncekilerin ve sonrakilerin efendisi olmuştur.

Değerli evladım! Belalarla imtihan olma vakti her ne kadar çetin bir vakit olsa da fırsat ganimettir. Size bu fırsat bahşedilmiştir, Allah’a hamd etmeli, bir an bile boş vakit geçirmeden işinize dönmelisiniz.

Vaktinizi mutlaka şu üç şeyden biriyle geçirmelisiniz: Kur’an okumak, kıraati uzun tutarak namaz kılmak ve kelime-i tevhidi tekrar ederken “lâ” (hayır) kelimesiyle, nefsin arzularının altında bulunan batıl ilahları reddetmeli, bütün arzu ve amaçları bir tarafa atmalısınız. İnsanın arzularını istemesi onun ilahlık davasında bulunması anlamına gelir. Bu bakımdan gönülde nefsimizin arzusu adına hiçbir şey bırakılmamalı, hayalde hiçbir hevese yer verilmemelidir. Kulluğun hakikatine ancak bu yolla ulaşılır. Kulun kendi muradının olmasını istemesi; Mevlasının muradına mani olması ve Rabbine karşı koyması gibi manalar çağrıştırır. Bu da Mevlasını reddetmesi ve kendisini mevla edinmesi anlamına gelir. Şu halde bunun ne kadar çirkin bir şey olduğunu anlamalı ve ilahlık iddiasını terk edip Mevlamızın istekleri dışında hiçbir arzu ve amaç kalmayıncaya kadar uğraşmalıyız.

Belalara maruz kaldığınız şu dönemde, Allah lütfederse kolaylıkla bu kıvama gelebileceğinizi umuyoruz. Fakat diğer zamanlarda nefsimizin arzu ve amaçları Ye’cuc-Me’cuc Seddi gibi aşılması güç bir engel olarak karşımızda durmaktadır. Bu vakitleri fırsat bilerek, tekkeye çekilip daima anlattığım kıvama gelmek için uğraşmalıyız. Fırsat bir ganimettir. Fitne günlerinde gerçekleştirilen az bir iş diğer günlerde yapılan çok işe denktir. Şu halde bol bol mücahede ve riyazetle meşgul olmalı. Benden haberlere gelince: Bundan sonra kavuşup kavuşamayacağımız belli değil. Sana nasihatim, içinde hiçbir arzu ve heves bırakmamandır. Bu hususta annenizi de uyarın ve kendisine bunun önemini anlatın.

Burada değişen bir şey yok, önceden ne ise şimdi de öyle. Bilmem ki buralardan size ne anlatayım? Çocuklara karşı şefkatli olun ve onları Kur’an okumaya teşvik edin. Üzerimizde hakkı olan kimseleri bizim adımıza razı etmeye çalışın. İman selametimiz için bize dua ederek yardımcı olun.

Bakın tekrar tekrar yazıyorum, sakın vaktinizi boş şeylerle geçirmeyin. Kitap mütalaa etmek ve talebe okutmak bile olsa Allah’ın zikrinden başka hiçbir şeyle meşgul olmayın. Zira zaman zikir zamanıdır. Bütün nefsanî arzularınızı “lâ” kelimesinin içine koyun ki onları kökünden yok edip geriye hiçbir arzu ve amaç bırakmayın. Hatta çok istediğinizi biliyorum ama benim (hapishaneden) kurtulmamı bile istemeyin. Allah’ın takdirine razı olun.

Kelime-i tevhid zikri esnasında ”illellah” (sadece Allah vardır) sözüne geldiğiniz vakit gönlünüze, bilinenlerin ötesinde bulunan ve bizim için tam bir gayp olan Allah’ın öz zatından başka bir şey gelmesin. Evleri, köşkleri, çeşmeleri, bahçeleri, kitapları ve diğer şeyleri düşünmek kolaydır. Bu sebeple halinize bunlardan hiçbirinin karışmasına müsaade etmeyin. Ayrıca Allah’ın razı olduğu şeylerden başka hiçbir şeyden razı olmayın, onları arzu etmeyin. Bunlar bizim bu dünyadan çekip gitmemizle sona ereceğine göre, şimdiden onları terk edelim. Bunları gözümüzde büyütmeyelim. Allah dostları bunları kendi arzularıyla terk ederler. Gelin biz de bunları Allah’ın isteğiyle (takdiriyle) terk etmiş olalım ve bu nimetleri elimizden aldığı için kendisine şükredelim. Belki bu yolla muhlis ( Allah tarafından ihlâsa erdirilmiş) kullardan oluruz.

Oturduğunuz her yeri kendinize vatan kabul edin. Her nerede geçerse geçsin şu birkaç günlük ömrümüzü zikirle geçirelim. Zira dünya işleri kolaydır. Asıl ahiret işlerine yönelmek gerekir. Annenizi teselli edin ve kendisini ahiret hayatına teşvik edin. Eğer Allah dünyada tekrar karşılaşmamızı takdir ettiyse kimse bunun önüne geçemez. Eğer takdir etmediyse başımıza gelene razı olup takdire teslim olmalı ve dünyadaki karşılaşmamızı ahirete bırakarak Allah’a bizleri cennette bir araya getirmesi için dua etmeliyiz. Her halükârda Allah’a hamd olsun.’ Mektubat, 3/2

Hapishanedeki tutumu ve zorunlu ikamete tabi tutulmasından sonraki tavırları, Kral Cihangir’e etki etti. Cihangir onu özel sohbet halkasına kattı. Yusuf aleyhisselam gibi zindandan saraya intikal etti. O dava adamlığından taviz vermedi. Aynı ciddiyetle çalışmalarına devam etti. Bid’at ve hurafe merkezi olan sarayı, sünnet yönüne çevirdi.

İmam Rabbani 60 yaşında vefat etti. Vefat ettiğinde, bin yıllık ömrünün bittiği sanılan İslam’ın ebedi kalacağına olan imanı tazelenmiş büyük bir cemaat bıraktı. Onun izini süren binlerce talebesi yeryüzüne yayıldı. Bid’atlerle savaştılar, sünnet sancağını yücelttiler. Ekber Şah’tan sonraki yönetim, onun çizdiği çizgilerde yürüdü. Kendi sağlığında çalışmalarının bereketini gördü.

a- Hindistan’da indirilmek üzere olan İslam bayrağını yeniden yüceltti. Bu büyük işi yaparken de kendisi dışında kimsenin burnu kanamadı, şahsiyetinden hiç taviz vermedi.

b- Şeriat mı tarikat mı tartışmasını bitirdi. Tarikatın Şeriat’ın hizmetinde olduğunu vurguladı. Bunu yaparken de tarikatın dışından biri olarak değil, iyi bir tarikat ehli olarak yaptı. Kimse onu, tarikat düşmanı olarak itham edemedi; ailesinden gelme bir tasavvuf bağlılığı ve kendisinin tasavvuf ekolünde bilinen seviyelere yükselmişliği vardı. Ayrıca tasavvufu düzeltmek için seminerler veren biri konumunda da değildi; konuşuyor ve amel ediyordu. Kuru bir tenkit değildi yaptığı; ne yapılması gerektiğini anlatıyor, alternatifli konuşuyordu. Bu nedenle de sözünün ve yazısının bereketi oldu.

c- İman esaslarından biri haline getirilmek istenen ‘Vahdet-i Vücut’ teorisini tamamen çürüttü. Basit bir felsefi düşünce olarak kitaplarda kalmasını sağladı. ‘Vahdet-i Vücut’ teorisini iptal ederken, o teoriyi ilk konuşanları itham etmemeye dikkat etti. Çünkü onlar, o teorinin dışında, iyi olarak bilinen şahsiyetlerdi. Ama aynı teoriyi onun zamanında savunanları şiddetle tenkit etti.

d- İslam’ın ebediliğine, zaman aşımı gibi bir itikadın olmayacağına olan imanı tazeledi. Akidenin herhangi bir konusunun zedelenmesini, İslam’ın bütününe yapılmış bir saldırı olarak gördü. Bir sünnetin ihya edilmesini, ‘İslam’ olarak gördü. Daha sonra da anlaşıldı ki, küçük zannedilen bazı tavizler, üzerinden zaman geçtikten sonra, dinin bütününü tehdit eden bir sele dönüşebilmektedir. Bunun için onun izlediği metoda şu pratiklik dikkati çekmektedir:

Önce iman esasları korunuyor. Onlardan hiçbir taviz verilmiyor.

Ardından, imana ters düşecek yasaklara karşı büyük bir titizlik var. Yabancıların üzerinde sembolleşen bir mendili bile dışlıyor.

Daha sonra, farzların eda edilmesini, yaşamanın en önemli gereği olarak görüyor. Bir farz eda etmeyi, farz olmayan başka bir nafilenin binlercesine değişmiyor. Bu ilkesini incelerken onu, sadece farzları yapan, nafilelere önem vermeyen biri olarak zannedebilirsiniz.

Farzlardan sonra ise nafileleri devreye sokuyor. Nafileler, farzlardan artan boşluğu dolduran en önemli malzeme olarak yazılarında ve sözlerinde önümüze çıkmaktadır.

e- Aklı vahiyden üstün tutmak isteyen teorileri çürüttü. Bu ayrıntıyı, bazen açık bir dille yazdığını, bazen da uçlarından ele alıp, köklerine inerek belgelediğini görüyoruz. ‘Akıl, vahyin gerisindedir.’ şeklinde dediği gibi, bu ilke aklı vahyin önüne çıkaracağı için ‘yanlıştır’ şeklinde de vurgulama yapmıştır. Öyle veya böyle, aklı vahyin önüne çıkaran, dolayısıyla insanlardan bir insana ait bir sözün, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin sözünden önemli ve daha yararlı gibi algılanmasına neden olabilecek hiçbir kelimeyi sözlüğünde kullanmamış hatta böyle bir şeyi kavga meselesi yapmıştır. Kendi ifadesiyle bu tür sözler onun, ‘farukilik damarı’nın kabarmasına neden olmuştur.

f- Velilerin, peygamberlerle denk tutulması gibi bir sapıklığı akıllardan sildirdi. Veliliğin, peygamberliğin yanında bir hiç olduğunu ispat etti. Bunu yaparken ne kendinden önceki Allah dostlarını incitti, ne de kendi zamanındaki şahsiyetlerle mücadele etti. Sadece taşları yerli yerine oturttu.

g- Genelde, onun zamanındaki tasavvuf erbabı, sadece kendi kollarında ehil oluyordu. Fıkıh ve tefsir gibi ilimlere uzaktılar. İmam Rabbani’de ise bunu farklı görüyoruz. Tasavvufun en ince meselelerine olan vukufiyeti yanında, fıkıhta, tefsirde ve bilhassa hadiste konuşabilecek alt yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır.Genç yaşta, farklı ilim dallarından icazet almış olması, ona bu imkânı vermiştir. Böylece yazıp, konuşurken bilerek yazmış, bilerek konuşmuştur.


Müceddid:

Ebu Davud’un rivayet ettiği bir hadiste Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdular:

‘Allah azze ve celle, her yüz yılın başında bu ümmete dinini yenileyecek birini gönderir.’ Ebu Davud, Melahim,1 (4291)

Bu hadiste zikredilen tarzda, Ümmetin üzerindeki külleri uçurarak dinde canlılık sağlayan önderlere verilen bir isimdir.

Hadiste zikredilen yenileme dinde değil, Müslümanlar üzerindedir. Zayıflayan dine bağlılık ve yaygınlaşan bid’atlerin yıprattığı dini anlayışı yenileme görevini bu insanlar yerine getirirler. Bu gönderilenlerin, şu tarihte, şurada gibi muayyen bir zamanı ve yeri de yoktur. Allah Teâlâ dilediğini, dilediği zamanda gönderir. Aynı zamanda birden fazla âlimi de gönderebilir.

Buradaki yüz yıl, hicret takvimi ile olan yüz yıldır.



‘Hoca ve şeyh, insanlara Şeriat’ı gösterir. Onların bereketiyle itikadî ve amelî meselelerde kolaylık hâsıl olur. Yoksa müritlerin, istedikleri gibi davranmaları, dilediklerini yemeleri sonra da şeyhin onları cehennemden koruması ve azabı engellemesi gibi bir durum yoktur. Bu boş bir temenniden ibarettir… Orada Allah’ın izni olmadıkça hiç kimse şefaat edemez.’ Muktubat, 3/41

İmam Rabbani’nin en önemli eseri, çeşitli vesilelerle yazdığı mektupların toplandığı ‘Mektubat’ isimli kitaptır. Kitap, tasavvuf meselelerine derinlemesine giren, ilmilik oranı yüksek bir kitaptır. Tasavvuf ıstılahlarına vakıf olmayanlar için tavsiye edilmesi mümkün değildir. O konuları, kavramları bilenler için ise mükemmel bir kaynaktır.


Şeyh Seyyid Nakip Efendi’ye yazdığı bir mektubu:


Bu mektubunda, siyasete ilgisi ve ilgisinin nedeni, âlimlerin siyaset üzerindeki etkisinin önemi açık bir şekilde ifade edilmektedir. Müslümanların umumunun halini nasıl kendisine dert edindiğini anlatmaktadır.



‘Allah subhanehu sizleri, değerli atalarınızın yolu üzere sabit kılsın. Önce mahlûkatın en üstünü ve iki cihanın efendisi olan peygamberimize sonra da diğer peygamberler üzerine salât ve selam olsun.

Bilmelisin ki, halka göre sultan, insanın bedenine göre kalp gibidir. Kalp, sağlıklı olduğunda bütün beden sağlıklı, kalp hasta olduğunda da bütün bedende aksaklık olur. Bunun gibi devlet başkanının düzgün olması halkın düzgün olması, onun fena olması da halkın fena olması demektir.

Görmez misin, geçen asırda Müslümanların başlarına neler geldi! İslam’ın ilk yıllarında Müslümanlar o kadar az ve güçsüz olmalarına rağmen bu hal, Müslümanların kendi dinleri, kâfirlerin de kendi küfürleri üzere devam etmelerinden başka hiçbir çöküşe yol açmamıştı. Yani kâfirler o kadar güç ve imkânlarına rağmen, Müslümanların herhangi bir şeyini değiştirememiş ve onlar üzerinde küfür hükümlerini takdir etmeye asla muktedir olamamışlardı. Nitekim “sizin dininiz size, benim dinim bana.” ayeti bunu ortaya koymaktadır.

Ama geçen asırda kâfirler, İslam memleketinde kendi hükümlerini zor kullanarak Müslüman yöneticiler üzerinde tatbik ettirebildiler. O kadar ki, artık Müslümanlar, İslam’ın hükümlerini açıkça yerine getiremez hale geldi. Eğer biri İslamî bir hükmü açıkça yerine getirecek olursa derhal öldürülmekteydi.

Yazıklar olsun! Nedir bu başımıza gelenler! Âlemlerin Rabbi olan Allah’ın Habibi Muhammed’e inananların nedir bu başına gelen! Nedir onları, kıymetsiz ve alçak şeyler haline getiren! Oysa Muhammed’i inkâr edenler o zamanlar izzet ve saygınlığın zirvesindeydiler. Müslümanlar yaralı kalpleriyle birlikte İslam’ın taziyesinde iken kâfirler alaylı tavırlarıyla onların yaralarına tuz basmaktaydı. Hidayet güneşi sapıklık ufkunun altında gizlenmiş, hakkın nuru, batılın perdeleri ardında inzivaya çekilmişti.

Şimdi ise İslam’ın açığa çıkmasına mani olan unsurların yok olduğu ve Müslümanların sultanının tahta geçtiği müjdesi yediden yetmişe herkese ulaştı. Artık Müslümanların, sultana yardım etmeyi kendilerine bir borç bilmesi gerekir. Şeriatı yüceltme ve dini güçlendirme hususunda sultanı yönlendirmeleri icap eder. Sultana olan bu destekleri gerek sözlü gerek fiili olabilir. En acil destek, sözlü olanıdır. Bunun da en iyisi şer’i meseleleri beyan ve kelamı inanç esaslarını Kur’an, sünnet ve icma-ı ümmete uygun biçimde bildirmektir.

Böylece, aradan birtakım sapık ve bid’atçilerin çıkıp yolu tıkamaları ve durumun bozulmasına yol açmaları engellenmiş olur. Bu tür yardım, ahireti gözeten ehl-i sünnet âlimlerine mahsustur. Zira dünyalık âlimlerin tek hedefi, dünya metaına üşüşmek ve onun döküntülerini toplamaktır. Bunlarla arkadaşlık etmek öldürücü zehirdir. Bunların bozukluğu başkalarına da sirayet etmektedir.

Eğer ilim sahibi nefsine esir olursa

Onu bu durumdan kim kurtaracak!

Nitekim geçen asırda ne musibetler geldiyse hep bunların fenalığından geldi. Zira sultanı doğru yoldan saptıran hep bunlar olmuştur. Sadece sultan değil, yetmiş üç fırka içerisinde bir fırka yoktur ki, sapkınlığa düşmelerinde onların önderi kötü âlimler olmasın! Sapkınlığı seçenler içinde kötü âlimler gibi sapkınlığı başkalarına tesir eden başka bir sınıf yok denecek kadar azdır. Günümüzde sûfilere benzeyen çoğu cahiller de kötü âlimler hükmündedir. Zira bunların da bozuk fikirleri başkalarına tesir etmektedir.

İşin aslı o ki, bu konuda hangi yolla olursa olsun sultana yardım etmeye gücü yettiği halde her kim yardım hususunda gevşeklik gösterir de Müslümanların işinde gerileme olursa o kişi mesuldür. İşte bu sebepledir ki, bu fakir, İslam devletine destek hususunda kendini fazlasıyla ortaya atmakta ve elinden geldiğince çaba göstermektedir. “Kim bir kavmin karartısını çoğaltırsa o kimse onlardandır.” Gerçeğinden hareketle umulur ki bu takatsiz aciz kul da İslam dinine yardım edenler zümresine dahil olur. Benim halim, elindeki yün yumağıyla Yusuf’un satıldığı çarşıya gelip bununla onu satın almak isteyen kocakarının hali gibidir.

Allah izin verirse, yakında yanınıza gelmeyi ümit ediyorum. Mademki Allah size imkân verip sultana özel bir yakınlık bahşetmişti, o halde sevgili peygamberimizin şeriatını yüceltme ve Müslümanları sıkıntıdan, İslam’ı da gariplikten kurtarma hususunda gerek toplum içinde gerekse tek başınıza gayretlerinizi esirgememenizi zat-ı âlilerinizden istirham ederiz.

Mektubu size getiren Mevlana Hamid’in, ikbal sahibi emir tarafından onaylanmış memuriyeti vardır. Görünen o ki, o bu görevi geçen sene sizin sayenizde aldı. Bu sene de aynı istekle geldi. Allah size hakiki ve mecazî anlamda devlet bahşetsin.’ Mektubat, 1/47

Bu kavram, bilhassa tasavvuf gündeme geldiğinde, iki ateşli grubun tartıştığı konulardan birini temsil etmektedir. Hicri altıncı asırdan beri tartışılagelmiş ve bir sonuca bağlanamamıştır. İmam Rabbani’nin önünde çözüm bekleyen hararetli konulardan biri de buydu. Ondan önceki dönemde, Hindistan Müslümanlarını yönlendiren din kisveli insanların, onların yönlendirmesiyle halkı bir anlamda tek alternatife zorlayan yöneticilerin gündemini ‘Vahdet-i Vücud’ felsefesi oluşturuyordu.

‘Vahdet-i Vücud’ kavram olarak, halk ifadesiyle anlatılacak olursa, varlık olarak ne varsa, aslında her şeyin Allah olduğunu, Allah’tan başka bir varlık olmadığını anlatmaktadır. Bu ne demektir, nasıl böyle bir şey oluyor? Bu soruların cevabını, ne bu felsefeyi ilk ihdas eden, ne de onun peşinden bu felsefeyi din edinerek gidenler anlatabildiler. Kendilerinin de anlayabildikleri belli değildir. Tam anlamıyla, bir delinin bir kuyuya taş atmasına benzer bir durum olmuştur.

Bu teoriyi ilk defa dillendiren, Muhiddin ibni Arabî’dir. İbni Arabî, Endülüs’ten, Şam’a yerleşmiş biridir. Felsefesindeki Avrupa etkisi, diğer yazılarında da izlenebilecek kadar açıktır. ‘Futuhat ve Fusus’ adlı iki kitabı bu teoriyi dallandıran ayrıntılarla doludur. Vahdet teorisinin en büyük muarızı ise, İbni Teymiye’dir. İbni Teymiye de Şamlı’dır. Ancak, İbni Arabi’den sonra yaşamıştır. İbni Teymiye’nin, Vahdet teorisine karşı yürüttüğü bir anlamda savaş, onun tasavvufta İbni Arabi’ye meyledenlerce, çizgi dışından biri olarak görülmesine sebep olmuştur. Hâlâ, onun kitaplarını okumak, yeni adıyla, ‘Vahhabilik’ olarak ithama uğramaya neden olmaktadır. İbni Arabî ise, Vahdet teorisinin gördüğü kabul sayesinde ‘Şeyhulekber (en büyük şeyh)’ unvanına kavuşmuştur.

Konu sadece tarih kitaplarında kalan bir konu olsaydı onu tozlu raflardan çıkarmayı abes görürdük. Ama durum öyle değildir. Elan, bu teori revaçtadır. Son Şeyhulislam Mustafa Sabri Efendi, Mevkıfulakl isimli kitabının önemli bir bölümünü, İbni Arabi’nin bu teorisini reddetmeye ayırdığı için, bazı kesimlerin nezdinde, kitapları itibar görmeyen âlimler arasında kalmıştır.

Vahdet teorisi ile alakalı olarak, tarihi ve vakayı şu şekilde değerlendirebiliriz:

a- Bu teori, muğlâk bir anlatım ihtiva etmektedir. Sahibinden savunanına kadar, hiç kimse tarafından, Cuma namazında vaaz dinleyen bir Müslüman’ın anlayabileceği şekilde izah edilememiştir. İzah edilemeyişi ise, meselenin çok derin olmasına dayandırılmak istenmiştir. Hâlbuki İslam, bedevilerin bile anlayabileceği sadelikte ve netliktedir. Müslüman, Allah’ın kitabı ile mükelleftir. Onu anlayan ve onunla amel eden cennete girer. Kur’an’dan daha derin anlamlar ihtiva eden bir ilim nasıl olur? Müslümanların anlamadığı, anlayamayacağı da söylenen bir mesele, nasıl dine mal edilebilir? Bu sorunun cevabı verilmemiştir. Din, şehirliyle köylünün, yaşlıyla gencin, okumuşla avaminin aynı oranda muhatap olduğu kurallardan oluşur. Lüks tabakaya hitap eden bir İslam düşünemeyiz.

Vahdet teorisi, zamanla isteyenin uydurup ilaveler yaptığı bir kampanya ile sürdürüldüğünden, hangi sözün kime ait olduğu karıştı gitti. Konunun erbabı olanlar bile, bazı sözlerin, İbni Arabî’ye yakıştırıldığını söylemek zorunda kaldılar.

b- Resulûllah sallallahu aleyhi ve sellem, ashabı, tabiin, tebeuttabiin, fukaha, akidede mezhep imamı olanlar, müctehidler böyle bir kelimenin ne adını duydular, ne de ne demek olduğunu bildiler. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin lisanında yeri olmayan, Ebu Bekir’in, Ali’nin bilmediği şeyden, Müslümanın, ahirette hesabını vereceği bir din çıkarılabilir mi?

c- Vahdet-i Vücud teorisine karşı çıkan, böyle bir şey olmayacağını söyleyenlerin tamamının ortak vasfı, muhaddis ve fakih olmalarıdır. Muhaddislik ve fakihlik ise bir bilgiye dayanma yoludur. O bilgi de vahiydir. Vahdet teorisini müdafaa edenlerin tamamının ortak vasfı ise, bilgiye değil keşiflere, rüyalara ve zuhurata dayanmalarıdır. Rüyada görülen bir şeyin, vahiyden öğrenilenle eş olması, hatta ona muarız olması Müslüman’ın kabul edebileceği bir şey değildir.

Tasavvuf erbabı, bu teoriyi savunurken cevapsız kaldıkları yerde, karşı tarafı ‘ŞERİAT EHLİ’ olmakla itham ettiler. Şeriat ehli olmanın anlamı ise, Kur’an’a ve hadise bağlı bilgi sahibi olmaktı. ‘Siz neye bağlısınız?’ anlamındaki bir soruya ise, gelişen zaman içinde Şeriat’ın basit kaldığını, kendilerine daha derin sırların verildiğini ifade ettiler. Teorinin anlaşılabilmesi için tasavvufta merhaleler kat etmek zorunda olunduğu, savunanları tarafından ısrarla vurgulanır. Öbür taraftan Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, cennete girmesi için ne yapması gerektiğini soran bedevilere, eliyle beş şeyi sayarak cevap vermiştir. Yıllarca süren bir Kur’an ve hadis ilmi, hatta fıkıh tahsili bile, bir kavramı anlamaya yetmiyorsa, endişe edenlerin endişesi haksız sayılmamalıdır.

İşte İmam Rabbani’nin büyük inkılâbı bu noktada zuhur etti. Şeriat’ı reddeden tarikatı reddetti. Kendisi de bir tarikat ehli olduğu için bunun anlamı çok iyi idrak edildi.

d- Tekkelerde ve zaviyelerde, bu teorinin ispatı için ömürler harcanırken, İslam dünyasının ne durumda olduğunu hatta Müslümanların genelinin, en basit dini bilgilerde bile ne halde bulunduğunu maalesef zikretmek bile yürekler yakar.

e- Türkiye’de ve halkı Müslüman ülkelerin bir bölümünde, İslam’ın en öncelikli konularından bazılarınıns yazılıp konuşulması, terörizmle itham edilmeye, toplumdan tecrit edilmeye yetecek kadar tehlikeli görülürken, İlahiyat fakültelerinde, ‘Vahdet-i Vücud’ teorisi hakkında tezler hazırlattırılması, İbni Arabî’nin adının anılmasından rahatsız olunulmaması da düşündürücüdür. Tarikatçılık, itham için yeterli iken İbni Arabî, tarikat dünyasının Şeyhulekber’i olduğu halde revaçtadır. Neden? Düşünmemizi gerektiren ne de çok mesele var!

Nureddin yıldız hoca efendi

Kutub Adam

Tarih: 17:01, 12/7/2009 Kategori: Nureddin yildiz hoca efendi

Bir İnsan Hakkında Konuşabilmek İçin

Ön Kararlar

Bir: Nebiler dışında “masum” insan yoktur.

Şuna inanırız: Kemal sıfatı Allah içindir. O’nun dışındakilerde eksiklikler vardır. Allah kullarını böyle yaratmayı dilemiştir. Kimse yüzde yüz değildir. Olamaz da. Peygamberler de masumdurlar. Onların dışında masum yani hata etmez, yanılmaz kimse yoktur. Bu kurala sahabiler, imamlar, müctehidler, herkes dâhildir. Bir insanı sevmiş olmamız, onun kişiliğini ve hizmetlerini takdir etmemiz onu nebi seviyesinde görmemizi gerektirmez. Kuralımız kesindir: Kemal Allah’ın, masumluk nebisinindir.

İki: Amellerinin bütünü ile konuşmak doğrudur.

Bir insanın geçmişinde iyi veya kötü amellerin bulunması, hayatı hakkında vereceğimiz karar için tek ölçü olamamalıdır. Mesela yetmiş yıl yaşamış bir insanın yirmi yaşında iken filan haramı işlemiş olması onun kimliği hakkında karar vermemiz için yegâne belge olamaz. Aynı şekilde küçük yaşlarında Kur’an’ı hıfzetmiş olması da onun hakkında iyi bir karar vermemiz için tek belge olamaz. Yetmiş yılın bütünü ve bilhassa ‘son’ görüntü çok önemlidir. Amellerde esas olan ‘son’ durumdur. Şu yaşından bu yaşına kadar namaz kılmayan bir insan son yıllarında cami müdavimi olarak bilinmiş ise onun için ‘namazsız’ yaftası kullanamayız. Bunun tersi de geçerlidir.

Üç: Net bilgilere dayanmalıyız.

Şüpheli bilgiler, netlik ifade etmeyen, ‘miş’li bilgilerle bilhassa bir müminin imanı etrafında hüküm verilemez. Birilerinin zannına binaen filan örgüte girdiği söylenemez. Özellikle imana taalluk eden konularda elimizdeki bilgilerde ihtimal bulunmamalıdır. Bir yazarın veya bir hatibin yazısından ya da cümlelerinden cımbızla bir cümle çıkarıp, evirerek çevirerek ‘Bu cümleyi şu maksatla söylemişti de açıklayamadı.’ gibi bir vehme dayalı itham en azından iftira olma riski taşımaktadır. Kişinin açık seçik ifadeleri dururken, şüphelerden kurulu bir ifadeye dayanamayız.

Dört: Tevbe reddedemeyiz.

Biz zahire göre karar vermekle mükellefiz. Eğer kişinin, ‘Ben şu ifadelerimi veya şu işimi reddediyorum, cahilliğimden yapmıştım.’ gibi bir ifadesi varsa bizim için bu ifade muteberdir. ‘Bir kere deyiverdin!’ deme hakkımız olamaz. Onun bu dönüşündeki niyetin samimiliği veya aksi de bizimle ilgili değildir. Herkesin hesabı Rabbine kalmıştır.

Beş: Zaman ve çevreyi görmezden gelemeyiz.

İnsanların yaşadıkları sosyal ve siyasi ortamlar kesinlikle düşüncelerini etkilemektedir. Bir insanın düşünceleri ve eylemleri hakkında karar verebilmek için onun yaşadığı çağı, o çağdaki olayları, o olaylarla ilişkisini takdir edecek durumda olmamız gerekmektedir. Mesela, sahabilerin aralarındaki tartışma konularını yorumlayabilmenin en temel şartlarından biri, onların yaşadığı ortamı derinlemesine bilmektir. Sadece iki sahabiyi tasavvur ederek, aralarındaki bir tartışmaya asırlar sonra müdahale etmek anlamsız bir tutumdur. Bu zaman ve çevre fonksiyonunu dikkate almadığınızda pek çok değerli şahsiyetin değerinin yok olduğunu, nice köşede kalmış zannedilenin de değerlerle mücehhez olduğunu görebiliriz. Sultan Fatih ve Abdülhamid-i Sani’yi zaman ve çevre faktöründen tecrit edilmiş olarak yer değiştirdiğimizde bu formülün nasıl bir sonuç ürettiğini müşahede edebiliriz.

Altı: Bir alandaki başarı gözü köreltmemelidir.

Bir insanın hitabeti iyi olabilir. Bu onun yazısının da iyi olmasını gerektirmez. Bir insanın namaz bilgisi iyi ise, miras bilgisine de vakıf olması şart değildir. Çok iyi sosyal çalışmaların sahibi bir müminin âlim olması gerekmemektedir. İyi insan olmak beraberinde âlimlik getirmez. Hatta mücahid olmak bile âlim olmak değildir.

Müminin bulunduğu alanı ve Allah’ın kendisine lütfettiği yeteneği dininin hizmetinde kullanabiliyorsa bu onun için bir kazançtır. Diğer müminler onun bu yönünü takdir ediyor olmalıdırlar.

Başka bir zaviyeden bakıldığında şu sonucu da göz önünde tutarak karar vermemiz gerekir:

Allah herkese farklı yetenekler verirken, dinin farklı yeteneklerle doldurulabilecek bir yığın kadroya ihtiyaç hissetmesini de yaratmıştır. Herkesin fırıncı olması bir anlamda kimsenin ekmek pişirmekle uğraşmaması gibi bir sonuç doğurur. Fırıncı kadar terziye, terzi kadar da bakkala ihtiyaç vardır. Din hizmetinde de âlimlerin doldurduğu boşluğun bir benzerini siyasiler doldurmaktadır. Bir başka boşluğu da ziraatla uğraşanlar doldururken, sanayiciler mücahidlerin ve toplumun ihtiyacını karşılamanın hazzını yaşarlar. Allah yolunda can verenler ise bambaşka bir zirveden olayı seyretmektedirler.

Netice olarak, âlimin ilmi, mütefekkirin tefekkürü, davetçinin daveti, vaizin vaazı ve diğerleri birbirlerinin rakibi değildirler. Herkesin yeri kendisi içindir ve gereklidir. Bir Gazali, asla Şafii değildir. Ama Gazali’si olmayan bir ahlâk nasıl bu günleri bulurdu acaba?

Halid bin Velid radıyallahu anh mücahiddir. Allah’ın kılıcıdır. Davanın en üst seviyesindekilerdendir. Ama âlim değildir. Onun âlimlik vasfının olmayışı, Müslümanlığının veya mücahidliğinin düşüklüğünü gerektirmemiştir. Onun karşısında, dinin en derin âlimleri arasında bulunan, şu veya bu şekilde meziyetleri nübüvvet makamınca tescil edilmiş olan nice sahabiler de mücahidlikte Halid bin Velid düzeyine hiç gelememişlerdir. Ne Halid kaybetmiştir ne de diğerleri. Fakat Halid bir noktadan, öbürleri de diğer noktadan Allah’ın rızasını kazanmışlardır. Farklı alanlardan cennete koşmalarında bir mani çıkmamıştır.

Yedi: Ölçü Hak’tır.

Biz insanları Hakk’a ölçeriz. Hakk’ı insanlara göre ölçmeye kalkışmayız. Eğer bir kişinin şu veya bu tavrı, sözü Hakk’a uygunsa o sözün uygunluğundan dolayı kişi hakkında iyi kanaat kullanırız. Aksi geçerli olsaydı ve uygun olmayan bir tavır veya söz sahibi olsaydı, o tavır veya sözden dolayı onun için iyilik kanaatini kullanamayacaktık. İnsanlardan ölçü olmaz. Ölçü bizim için Allah’ın kitabı Kur’an’dır. O’nun Resulü sallallahu aleyhi ve sellemdir. O Resul’ün sünnetidir.

Kutub Adam ek

Tarih: 17:00, 12/7/2009 Kategori: Nureddin yildiz hoca efendi

FİZILALİLKUR’AN

Kutub’un en meşhur çalışmasıdır. Diğer eserlerinden çok Kur’an üzerine yaptığı bu çalışmayla ün salmıştır. Ancak Fizılal hakkında şu tespitlerin yapılması gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından önemli bir görevdir.

1-     Seyyid KUTUB, klasik manada bir âlim değildir. Fakîh hiç değildir. Kutub, büyük bir mütefekkirdir. Onun bu kitabı da dâhil olmak üzere herhangi bir çalışmasına, bir Kurtubî tefsirine bakılan gözle bakılması hatadır. Zaten kitabın adı da tefsir içerikli bir ad değildir. ‘Kur’an’ın Gölgesinde Düşünceler’ anlamına gelen bir isim vererek, içeriğini kendisi bile başka türlü tanıtmıştır. Ön sözü okunduğunda da bu fark anlaşılacaktır. Sahibinin bir tefsir yazma iddiası yokken, dışarıdan öyle görülmesi doğru olmaz.

2-     Fizılal’in ilk yazılışı, İhvan’a ait bir dergi olan ‘el-Müslimun’ da olmuştur. 1951 yılında haftalık makaleler halinde yazılmıştır. 1952 yılında da iki ayda bir Kur’an cüzü çıkacak şekilde kitap olarak yayınlanmaya başladı. 1954’e kadar on altı cüzü çıktı. Daha sonra, Kutub hapis cezası alınca yayın durdu. Yayınevi, müellifle yaptığı anlaşma gereği her iki ayda bir cüz yayınlayacaktı. Bu imkânını kaybedince, mahkemeye başvurup devletten tazminat istedi. Devlet de yayınevine tazminat ödememek için Kutub’a hapishanede Fizılal’i yazma izni verdi. Fizılal’in geri kalan kısmı böylece, sahibini yok etmek isteyenlerin himayesinde zindanda yazıldı. Hükümet, yine bir İhvan mensubu olan Muhammed Gazali’yi denetçi olarak tayin etti. O da yayınlanacak bölümlerde yasalara aykırılık bulunup bulunmadığını denetledi. Genel olarak kitap yayınlandı. Gazali sadece Burûc suresindeki bir bölümü yayınlamaya engel oldu. Kutub da o bölümü Yoldaki İşaretler’in sonuna ilave etti. Böylece Allah bir kere daha kullarına hükmünü nasıl dilediği gibi infaz edeceğini göstermiş oldu. Kutub’un en verimli ve gerçek kimliğini gösteren çalışmaları bu zindan döneminde ve zindanda yazılmıştır. Altmışlı yıllara gelmeden Fizılal tamamlandı.

3-     Fizılal bu haliyle bir mütefekkirin düşüncelerinin ayetlerle desteklenmiş şekliydi. Kutub son üç cüzde ise daha derin âlemlere dalmıştı. 1960 başlarında basılmış halini tekrar gözden geçirip yeniden bastı. Ondan sonra da ‘Benim.’ diyerek Fizılal’i sahiplendi. İlk on cüze çok önem verdi. Bilhassa En’am suresinin tefsirinde çok derin meselelere girdi. Bu şekilde İbrahim suresinin sonuna kadar devam etti. Ondan sonrası ise, yeniden gözden geçirilmeye fırsat bulamadığı işkence dönemine rastladığı için ilave görmeden basıldı.

4-     Kutub’u temelden reddeden tahammülsüz düşünceyi bir kenara atarsak, olgun âlimler tarafından da tenkit edildiğini görürüz. Haset ve ön yargıyı dışlayarak baktığımızda Kutub’da hadis bilgisinin yeterli olmadığını, fıkıh bilgisini yüzeysel okumalarla elde ettiğini görürüz. Bu onun için bir eksiklik değildir şüphesiz. Herkesin her şeyi bilmesi gerekmiyor. Zaten Kutub’un da böyle bir bilme iddiası yoktur. Kutub’u okuyanlar, onun kitaplarını bir fıkıh kitabı olarak okumuyorlar. Yaşadıkları çağı, emperyalizmi, İslam’ın sahabece yaşanan asıl tarzını öğrenmek için okumaktadırlar. Ondan alınabilecek bal türü, diğer çiçeklerden farklı olabilir. Bu onu dışlamamızı gerektirmez. Nitekim diğer eserleri okunan âlimlerden de Kutub’dan alınanlar alınamıyor olabilir.

5-     Seyyid Kutub’un, yaşadığı asrın Arapça dehalarından olduğunu unutmamak gerekiyor. Bu da onun kitaplarının orijinali gibi bir tercümesinin yapılmasında mümkünlük oranının düşüklüğünü gösterir. Onu aslından okuyarak anlamakla, birisinin anladığı şekil olan tercümesinden okumak arasında fark büyüktür.

YOLDAKİ İŞARETLER

(Mealim Fittarik)

Kutub’un yazdığı son kitaptır. İlk baskısı 1964 yılında çıktı. Kitabın yazılış maksadı, İhvan’a çalışma metodu ve düşünce zemini oluşturmaktı. Aslında kitap, örgüt içinde bir el kitabı olarak düşünülmüştü. Kutub’un, İşaretler’i yazarken zindan şartlarından etkilendiği açıktır.

Kitap, cahili sistemlerin nasıl iflas ettiğini ve İslam’ın eninde sonunda hâkim olacağını; ama bunun için de iyi bir Müslüman neslin yetiştirilmesi gerektiğini, bu yetiştirmenin de Kur’an’dan alınan işaretlerle gerçekleştirilebileceğini vurgulamaktadır.

Kitabın son bölümü ise, Fizılal için Buruc suresine yazılmıştı. Denetim engelinden dolayı İşaretler’e kondu.

Kitap yayınlandığında hükümet tarafından yasaklanmış olmasına rağmen,  Abdünnasır’ın özel müdahalesiyle piyasaya sürülmesine izin verildi. Buradaki maksatları da Kutub’u asmak için ellerinde, halkı ikna edebilecekleri suç unsurunun bulunmasını istemeleridir. Nitekim öyle de oldu. Sahibini astıran kitap olarak tarihe geçti.

Kitabın yayınlanmasıyla beraber, Mısır’ın, resmi ünvanı olan hoca kadrosu kitab karşı çıktılar. Onu sapıklıkla itham etmeye kalktılar. Ama Müslüman gençlik, kitabı başucu kitabı yaptı. İhvan’ın seksenli yıllara kadar temel kitaplarından oldu. Yasak kitaplar arasına girdi.

Bugün hala İslamî kitap okumak isteyenler için en önemli kitaplardan birisi şüphesiz ‘Yoldaki İşaretlerdir.’ Allah müellifine rahmet etsin. Ancak bu kitabı okumak isteyenler şu hususlara dikkat etmelidirler:

-         Seyyid Kutub masum değildir. Her sözü ayet ve hadis gibi algılanamaz. O da insandı. Samimi ve ihlâslı bir gayretle yazmış olması hatasızlığını göstermez. Seçici olma ve en güzelini almak durumundayız.

-         Bugünün nesli olarak biz, önümüzdeki teknoloji ve içimize sızan dünyevileşme hastalığının etkisinden tamamen sıyrılabilmekte zorlanıyoruz. Bu tip kitapları, hobi olarak veya okumuş olmak gibi bir maksatla okumak, edebiyat kitabı gibi algılamak, uğurunda başını feda eden yazarına ve o kitap evinde bulunduğu için yıllarca zindanlarda kalan binlerce müminin hatırasına saygısızlıktır.

-         İşaretler’deki doğruların doğruluğu, uygulanılırlığı açısından evrensel olmayabilir. O zamanın şartlarında Mısır’da uygun görülmüş olması, kıyamete kadar evrende uygulanabilirliği vasfına sahip olmasını gerektirmemektedir. Böyle bir vasıf sadece Kur’an için geçerlidir zaten.

-         Her şeye rağmen, ‘Yoldaki İşaretler’ büyük bir işarettir. Eksikliği eksikliktir.  

Seyyid Kutub’un çoğu edebi olan otuz kadar kitabı da baskı noktasına gelmeden, evine yapılan baskınlar esnasında el konulup imha edildiği için kaybolmuştur.

Fizılal’den Alıntılar

Altın Sözler

Cuma suresinin beşinci ayeti olan, “Tevrat’la yükümlü tutulup da onunla amel etmeyenlerin durumu, ciltlerle kitap taşıyan merkeplerin durumu gibidir.” ayetinin tefsirinde diyor ki:

“Tevrat’la yükümlü tutulup da onunla amel etmeyenlerin durumu, akideyle yükümlü tutulup ta onu uygulamayanların durumu gibidir. Asırlar boyu süre gelen Müslüman nesiller ve bu zamanda yaşayan Müslümanlar…

Onlar da Müslüman adı taşıyorlar ama Müslümanların amellerini yapmıyorlar.

Özellikle de şu Kur’an’ı ve kitapları okuyanlar, okuduklarına bakmıyorlar.

Onların hepsi ciltler taşıyan merkepler gibidir. Onlar kalabalık, çok kalabalıktırlar.

Sorun taşınıp, okunan kitap sorunu değildir. Sorun, kitaptakini anlayıp onu uygulama sorunudur.”

Tahrim suresinin altıncı ayeti olan, “Ey müminler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun.” ayetinin tefsirinde diyor ki:

“Mümin, ailesinin hidayetiyle ve evinin ıslahıyla mükelleftir. Kendisinin hidayeti ve kalbinin ıslahı ile mükellef olduğu gibi.

İslam aile dinidir. Bunun için de burada müminin, ailesinden sorumluluğunu ve evdeki görevini vurgulamaktadır.

Müslüman ev, Müslüman cemaatin çekirdeğidir. Şu büyük emel İslam Cemaatinin geliştiği hücre o ve onun gibi hücrelerdir.

Tek bir ev, bu akidenin kalelerinden bir kaledir.

Kale kesinlikle içinden birbirine tutkun olmalı, içyapısı güçlü olmalıdır. Her bir ferdi, sızmayı engelleyeceği bir noktayı beklemelidir. Yoksa kaleye saldırılması, içeriden çökertilmesi zor olmayacaktır.

Müminin görevi ilk önce ailesi ve evinden davete başlamak olmalıdır. Onun görevi kaleyi içinden güvenli hale getirmektir. Ötelerdeki davetlere çıkmadan önce içerideki açıkları kapatmalıdır.

Müslüman annesiz olmaz!

Kalenin güveni için Müslüman baba yetmez. Erkek ve kız çocukları koruma görevini üstlenecek bir baba ve anne zorunludur.

Erkeklerden oluşmuş bir İslam cemaati kurmaya uğraşmak boş iştir. Bu cemaat için kadınlar şart! Gelecek kuşağı onlar muhafaza edecektir. Geleceğin tohumları ve meyveleri olan nesilleri onlar yetiştirecektir.

İşte bunun için Kur’an erkeklere ve kadınlara iniyor, evleri düzenliyor, evleri İslamîleştiriyordu. Müminlere kendi sorumluluklarını yüklediği gibi ailelerinin sorumluluklarını da yüklüyordu:

“Ey müminler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun.”

Bu, İslam’a davet edenlerin anlamaları ve iyice kavramaları gereken bir meseledir. İlk gayretler eve yönlendirilmelidir. Eşe, anneye sonra da çocuklara. Ve bütün bir aileye. Müslüman evi kurması için Müslüman kadına çok yoğun bir alaka göstermek gerekir. Müslüman bir ev kurmak isteyen, kendisine önce Müslüman bir eş bulmalıdır. Böyle olmazsa, İslam cemaatinin kuruluşu çok gecikecektir. Yapımız yıkık dökük olarak bekleyecektir.

İlk Müslüman cemaat için durum bugünkünden daha kolaydı. Medine’de kurulan Müslüman cemaate İslam hâkimdi. İnsanın hayatını şekillendiren tertemiz ilkeleriyle o cemaati yönlendiriyordu. Ve bu kaynaktan akan şeriatıyla da hükmediyordu. Erkeğiyle, kadınıyla o toplumda son karar mercii Allah ve Resulü idi. Allah’ın ve Resulü’nün hükmüne dayanıyorlardı. Bir hüküm indiği zaman son karar oydu. Böyle bir toplumun varlığı ve bu düşüncenin hayata hükmetmeden tasavvuruyla kadın için, İslam’ın istediği gibi şekillenmesi kolaydı. Eşlerinin de kadınlarına nasihat etmeleri, çocuklarını İslam’ın istediği gibi yetiştirmeleri açısından durumları rahattı.

Şimdi biz başka bir konumdayız. Biz cahiliyede yaşıyoruz. Toplum cahiliyesinde, yönetim cahiliyesinde, ahlak cahiliyesinde, ilkeler cahiliyesinde, sistem cahiliyesinde, görgü ve kültür cahiliyesinde yaşıyoruz.

Kadın bu cahiliye toplumuyla iç içe yaşıyor. İslam’ın isteklerine uyacağı zaman, kendisini ezen bir baskıyı üzerinde hissediyor. Bu istek kendisinden gelsin veya erkeğinden, kardeşinden, babasından gelsin, bir şey değişmiyor.

Orada kadın, erkek, toplum, hepsi tek bir düşünceye dayanıyordu. Hüküm tek, şekil aynıydı. Burada ise erkek, yaşanan hayatta varlığı olmayan bir düşünceyi hâkim kılmak istiyor. Kadı ise, bu düşünceye düşmanlık eden ilkel cahiliye kültürünün baskısı altında ezilip duruyor. Toplumun bu baskısının ve ilkelerinin kadının üzerindeki etkisinin erkeğe göre kat kat fazla olduğunda da şüphe yoktur.

İşte bu durumda mümin erkeğin görevi ağırlaşmaktadır. Önce kendisini ateşten koruyacak! Sonra da bu baskı ve çekim noktası altındaki ailesini koruyacak.”

Müzzemmil suresinin birinci ve ikinci ayeti olan “Ey örtünüp bürünen! Birazı hariç geceleri kalk!” ayetinin tefsirinde diyor ki:

“Resûlullah sallallahu aleyhi ve selleme ‘kalk!’ dendi. Ve kalktı.

Ondan sonra yirmi yıldan fazla ayakta kaldı. Dinlenmedi. Bir kenara çekilmedi. Kendisi ve ailesi için yaşamadı. Kalktı ve Allah’a davette ayakta kaldı.

Omuzlarında o ağır, çetin yükü taşıyor, yüküne itiraz etmiyordu. O, yeryüzünün büyük emaneti olan yük… Bütün bir insanlığın yükü… İmanın yükü… Farklı alanlardaki mücadele ve cihadın yükü…

Bu büyük ve ürperten sözcük ‘kalk!’ onu yatağın rahatından, sessiz evin ve rahatın içinden çekti aldı. Oradan aldı insanların ortasında gel gitlerin, ileri geri tartışmaların ortasına attı.

Sırf kendisi için yaşayan kimse zevk içinde yaşabilir. Fakat küçük olarak yaşar ve küçük olarak ölür. Ama o büyük davayı taşıyan büyüğün uykuyla ne işi olur ki? Onun rahatlıkla ne bağı olur? O nere rahat yatak, sessiz hayat nere?”

Müzzemmil suresinin onuncu ayeti olan “Onların söylediklerine sabret.” ayetinin tefsirinde diyor ki:

“Sabır, Allah’ın peygamberlerinin her birine vasiyetidir. Bir kere, bir daha, bir daha! Ve resullerine iman eden mümin kullarına da!

Azığı ve eşyası sabır olmayan, kalkanı ve silahı sabır olmayan, sığınağı ve dayanağı sabır olmayan kimse bu davet yoluna giremez.

Sabır cihaddır. Nefisle, nefsin şehvetleriyle, sapmalarıyla, zafiyetleriyle, kaçamaklarıyla, aceleciliğiyle ve emelsizliğiyle cihaddır.

Davetin düşmanlarıyla, onların metotları, tedbirleri, tuzakları ve işkenceleriyle cihaddır.”

Müzzemmil suresinin on birinci ayetindeki “Onlara biraz mühlet ver.” ayetinin tefsirinde de diyor ki:

“Onlara verdiği mühlet, dünya hayatının bütünü dahi olsa azıcıktır o. Çünkü dünya hayatının tamamı Allah’ın hesabında bir gün veya bir günden biraz kadardır. O toparlanma gününde onlar da onu öyle hissedecekler. Hatta bir gündüzün saati kadar görecekler.”